Przed planowaną operacją pacjenci często zakładają, że leki psychiatryczne należy odstawić — „żeby nie kolidowały ze znieczuleniem”. Piśmiennictwo anestezjologiczne mówi w większości przypadków coś przeciwnego: leki przeciwdepresyjne, przeciwpsychotyczne, stabilizatory nastroju i benzodiazepiny zwykle kontynuuje się w okresie okołooperacyjnym.
Powód jest prosty. Odstawienie niesie ryzyko zespołu odstawiennego i nawrotu choroby dokładnie w momencie, w którym pacjent najmniej tego potrzebuje. Wyjątki istnieją, ale są nieliczne i dotyczą konkretnych substancji.
Z tego artykułu dowiesz się:
- Które leki kontynuuje się mimo planowanej operacji.
- Dlaczego lit stanowi wyjątek.
- Na czym polega problem z inhibitorami MAO.
- Jak SSRI wpływają na ryzyko krwawienia okołooperacyjnego.
- Co powiedzieć anestezjologowi przed zabiegiem.
Najważniejsze w skrócie
- SSRI, SNRI, leki przeciwpsychotyczne, stabilizatory nastroju i benzodiazepiny zwykle kontynuuje się okołooperacyjnie.
- Odstawienie SSRI przed zabiegiem grozi zespołem odstawiennym — dlatego zaleca się kontynuację.
- Przy litie opisywane jest odstawienie na 72 godziny przed dużym zabiegiem.
- Nieodwracalne inhibitory MAO tradycyjnie odstawiano; obecnie opisuje się też techniki znieczulenia bezpieczne przy ich kontynuacji.
- Petydyna i sympatykomimetyki działające pośrednio są bezwzględnie przeciwwskazane przy inhibitorach MAO.
Zasada ogólna: kontynuować
Rekomendacje dotyczące okresu okołooperacyjnego obejmują kontynuowanie SSRI, SNRI, trójpierścieniowych i atypowych leków przeciwdepresyjnych, leków przeciwpsychotycznych, przeciwpadaczkowych stabilizatorów nastroju oraz benzodiazepin.
Uzasadnienie ma dwa filary. Pierwszy to ryzyko zespołu odstawiennego — nagłe przerwanie leczenia przed zabiegiem oznacza objawy odstawienne nakładające się na okres pooperacyjny, co opisujemy w tekście o objawach odstawiennych SSRI. Drugi to ryzyko nawrotu choroby: hospitalizacja, ból i stres okołooperacyjny same w sobie są czynnikami destabilizującymi.
Zwykle kontynuowane
- SSRI i SNRI.
- Leki przeciwpsychotyczne.
- Stabilizatory nastroju z grupy leków przeciwpadaczkowych.
- Benzodiazepiny przyjmowane przewlekle.
Wymagają odrębnej decyzji
- Lit — opisywane odstawienie 72 godziny przed dużym zabiegiem.
- Nieodwracalne inhibitory MAO.
- Trójpierścieniowe leki przeciwdepresyjne przy chorobach ogólnoustrojowych.
Decyzja należy do zespołu leczącego. O kontynuacji lub odstawieniu leku przed zabiegiem decydują wspólnie anestezjolog, chirurg i lekarz prowadzący leczenie psychiatryczne. Nigdy nie odstawiaj leku samodzielnie „na wszelki wypadek” przed operacją — to jedna z częstszych przyczyn powikłań psychiatrycznych w okresie pooperacyjnym.
Lit: przypadek szczególny
Lit ma wąskie okno terapeutyczne, a jego stężenie zależy od gospodarki wodno-elektrolitowej i przepływu nerkowego — czyli od wszystkiego, co zmienia się w trakcie dużego zabiegu. Odwodnienie, utrata krwi, leki podawane śródoperacyjnie i zmiany filtracji kłębuszkowej mogą podnieść stężenie do wartości toksycznych.
Z tego powodu opisywane jest odstawienie litu 72 godziny przed dużym zabiegiem, przy jednoczesnym zaleceniu kontynuowania leczenia stabilizującego nastrój w okresie okołooperacyjnym, by uniknąć ryzyka nawrotu. Pogodzenie tych dwóch celów wymaga indywidualnego planu — najczęściej czasowego zabezpieczenia innym lekiem.
Zagadnienie monitorowania opisujemy w tekście o monitorowaniu stężenia litu, a szerzej — w tekście o stabilizatorach nastroju.
Inhibitory MAO
Tu istnieje realny spór. Literatura anestezjologiczna tradycyjnie zalecała odstawienie nieodwracalnych inhibitorów MAO przed każdym zabiegiem, ze względu na ryzyko przełomu nadciśnieniowego i ciężkich interakcji śródoperacyjnych.
Nowsze doświadczenia kliniczne wskazują natomiast na względne bezpieczeństwo kontynuowania tych leków przy zastosowaniu technik znieczulenia dostosowanych do obecności inhibitora MAO. Rozstrzygnięcie zależy od możliwości ośrodka i rodzaju zabiegu.
Niezależnie od wybranej strategii obowiązują bezwzględne przeciwwskazania: petydyna oraz sympatykomimetyki działające pośrednio nie mogą być podane pacjentowi przyjmującemu inhibitor MAO. Ryzyko obejmuje przełom nadciśnieniowy i zespół serotoninowy.
SSRI a krwawienie okołooperacyjne
Osobnym zagadnieniem jest wpływ leków z grupy SSRI na krzepnięcie. Hamowanie wychwytu serotoniny dotyczy także płytek krwi, co upośledza ich agregację i może zwiększać ryzyko krwawienia — opisujemy ten mechanizm w tekście o lekach psychotropowych a nasercowych.
W praktyce okołooperacyjnej oznacza to nie tyle wskazanie do odstawienia, ile informację dla zespołu operującego: pacjent przyjmujący SSRI, zwłaszcza równolegle z lekiem przeciwzakrzepowym lub przeciwpłytkowym, wymaga uwzględnienia tego czynnika w planie zabiegu.
Co powiedzieć przed zabiegiem
- Pełną listę leków psychiatrycznych z nazwami substancji i dawkami — na wizycie anestezjologicznej, nie w dniu operacji.
- Kiedy przyjęto ostatnią dawkę każdego z nich.
- Historię leczenia — wcześniejsze hospitalizacje psychiatryczne, epizody majaczenia po poprzednich zabiegach.
- Wszystkie preparaty bez recepty, w tym zioła i suplementy; dziurawiec ma tu szczególne znaczenie, o czym piszemy w tekście o dziurawcu i suplementach.
Okres pooperacyjny to osobne ryzyko. Ból, leki przeciwbólowe, zaburzony sen i pobyt w szpitalu sprzyjają majaczeniu, zwłaszcza u osób starszych i przyjmujących leki o działaniu antycholinergicznym. Wcześniejsze poinformowanie zespołu pozwala zaplanować postępowanie zamiast reagować na powikłanie.
Warto zapamiętać
- Większość leków psychotropowych kontynuuje się w okresie okołooperacyjnym.
- Odstawienie SSRI przed zabiegiem grozi zespołem odstawiennym w okresie pooperacyjnym.
- Przy litie opisywane jest odstawienie na 72 godziny przed dużym zabiegiem.
- Przy inhibitorach MAO petydyna i sympatykomimetyki pośrednie są bezwzględnie przeciwwskazane.
- Decyzja o każdej zmianie należy do zespołu leczącego, nigdy do pacjenta.
Sprawdź szerszy obraz interakcji
Mechanizmy, połączenia wysokiego ryzyka i sposób oceny bezpieczeństwa terapii. Przejdź do artykułu →
Przeczytaj też
Źródła
- Psychotropic drugs and the perioperative period: a proposal for a guideline in elective surgery
- Implications on the perioperative management of psychotropic medications
- Perioperative Management of Lithium Therapy: Considerations and Recommendations
- Psychiatric patient and anaesthesia
- Monoamine Oxidase Inhibitors (MAOIs) — StatPearls, NCBI Bookshelf
Artykuł ma charakter wyłącznie informacyjny i edukacyjny. Nie zastępuje porady lekarskiej, diagnozy ani zaleceń lekarza prowadzącego. Decyzje dotyczące leczenia w okresie okołooperacyjnym podejmuje zespół leczący — anestezjolog, chirurg i lekarz prowadzący. Nigdy nie odstawiaj leku psychotropowego samodzielnie przed planowanym zabiegiem. Poinformuj zespół o wszystkich przyjmowanych lekach, także dostępnych bez recepty. W przygotowaniu tego materiału wykorzystano narzędzia sztucznej inteligencji; treść została zweryfikowana redakcyjnie w oparciu o wskazane źródła.